Hoe maak je een begroting voor een school?

Een begroting op stichtingsniveau maken begint bij de ambities van de onderwijsorganisatie en de kaders van het bestuur. Je brengt per school, college, kostenplaats de verwachte ontwikkeling van leerling- of studentenaantallen in beeld en vertaalt deze, samen met beleidskeuzes, naar baten. Daarnaast zorg je dat je vanuit de diverse domeinen zicht krijgt op de overige baten, de personele lasten, huisvestingslasten, overige lasten en investeringen. Daarbij leg je niet alleen bedragen vast, maar ook de aannames waarop deze zijn gebaseerd.

De jaarbegroting staat niet op zichzelf. Door deze te verbinden met een meerjarenbegroting, inclusief de verwachte balansontwikkeling, liquiditeit en investeringspositie, maak je zichtbaar wat keuzes vandaag betekenen voor de financiële positie van morgen. Zo ontstaat een onderbouwd financieel kader voor het bestuur en de leidinggevenden die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering.

Wat is een schoolbegroting en waarom heb je er een nodig?

Een stichtings- en/of schoolbegroting is een financieel plan waarin je de verwachte baten en lasten voor een begrotingsjaar vastlegt. De begroting vertaalt onderwijsdoelstellingen en beleidskeuzes naar de inzet van mensen en middelen. Daarmee vormt zij een leidraad voor financiële beslissingen binnen een school, opleiding of onderwijsorganisatie.

Een bruikbare begroting bevat ook de onderliggende aannames. Denk aan leerling- en studentenaantallen, personele formatie, loon- en prijsontwikkelingen, verwachte inzet van subsidies en overige (wettelijke) kaders. Wanneer de realisatie afwijkt, kun je aan de hand van deze aannames onderzoeken wat er is veranderd en welke bijsturing nodig is.

De jaarbegroting krijgt meer betekenis wanneer je deze in een meerjarig perspectief plaatst. De meerjarenbegroting laat zien hoe baten, lasten en de financiële positie zich naar verwachting ontwikkelen. Naast de exploitatie zijn daarom ook de verwachte balans en liquiditeit belangrijk: welke investeringen staan gepland, wat betekenen deze voor de beschikbare middelen en hoe ontwikkelt het eigen vermogen zich?

Onderwijsorganisaties die onder de Regeling jaarverslaggeving onderwijs vallen, moeten in hun bestuursverslag laten zien hoe zij er de komende jaren financieel voor staan. Hiervoor nemen zij een door de toezichthouder goedgekeurde meerjarenbegroting op in de continuïteitsparagraaf. Deze begroting gaat over dezelfde organisatie als de jaarrekening en bevat de verwachte baten en lasten en een meerjarige balans, inclusief de ontwikkeling van het eigen vermogen. Deze verplichting staat in artikel 4 en bijlage 3 van de regeling. Daarbij is het goed om ook kengetallen en de duiding daarvan op te nemen. Zeker die ook worden gebruikt door de Inspectie van het Onderwijs.

Een goede begroting is niet noodzakelijk een begroting die ieder jaar precies op nul uitkomt. Het gaat om realistische ramingen, uitvoerbare keuzes en inzicht in de gevolgen voor de continuïteit en de kwaliteit van het onderwijs. Het meerjarig perspectief (eigen vermogen, liquiditeit, kengetallen kunnen dan worden vergeleken met het risicovermogen zoals doorgaans wordt vastgesteld in de risicoanalyse.

Welke kosten moet je opnemen in een schoolbegroting?

In een schoolbegroting neem je alle lasten op die nodig zijn rondom het organiseren van het onderwijs en de daarbij ondersteunende werkzaamheden. Denk aan personeel, leermiddelen, ICT, huisvesting, professionalisering en externe ondersteuning. Koppel deze lasten aan de geplande activiteiten en de beschikbare capaciteit.

Bij personeelskosten kijk je niet alleen naar de huidige salarislasten. Betrek ook de gewenste formatie, vacatures, sociale lasten, pensioenpremies, verwachte loonontwikkeling, professionalisering en eventuele vervanging of externe inhuur. Laat zien hoe de personele inzet aansluit op leerling- of studentenaantallen en de gekozen onderwijsorganisatie. Leg, indien mogelijk, een relatie tussen salarislasten en externe inhuur vast.

Neem de verwachte kosten voor leermiddelen, ICT, licenties en kantoorbenodigdheden mee in de begroting. Houd daarnaast rekening met huisvestingskosten, zoals huur, energie, schoonmaak, verzekeringen en onderhoud, afhankelijk van de verantwoordelijkheden van de organisatie. Neem ook de kosten van geplande projecten mee. Indien van toepassing is de dotatielast aan de voorziening groot onderhoud belangrijk om meerjarig te bepalen. Dit heeft ook effect op de balanspositie.

Maak bij investeringen onderscheid tussen de uitgave en de lasten in de exploitatie. Een aanschaf kan gevolgen hebben voor de liquiditeit, terwijl de afschrijvingslasten over meerdere jaren in de begroting terugkomen. Verbind investeringsplannen daarom met de meerjarige exploitatie, balans en liquiditeitsprognose.

Een eventuele post voor onvoorziene lasten onderbouw je vanuit de onzekerheden in de begroting. Deze post is iets anders dan een financiële buffer in het eigen vermogen. Gebruik daarvoor geen vanzelfsprekend standaardpercentage, maar maak duidelijk welke risico’s je wilt opvangen.

Hoe voorspel je de inkomsten voor je schoolbegroting?

Het inschatten van baten (inkomsten) begint met de verwachte rijksbekostiging of rijksbijdrage. Daarnaast breng je subsidies en overige baten in kaart. De samenstelling en berekening van de bekostiging verschillen per onderwijssector. De term lumpsum verwijst naar de vorm waarin middelen beschikbaar worden gesteld.

Gebruik actuele bekostigingsinformatie en onderbouwde prognoses van leerling- of studentenaantallen. Leg vast welke aantallen, tarieven en overige uitgangspunten je gebruikt. Houd daarbij rekening met het moment waarop veranderingen in aantallen doorwerken in de bekostiging.

Maak vervolgens onderscheid tussen structurele en incidentele baten. Een tijdelijke subsidie biedt niet vanzelf een basis voor structurele personele inzet of andere structurele verplichtingen. Neem bij subsidies daarom de looptijd, bestedingsvoorwaarden en eventuele onzekerheden mee in de raming.

Ook overige baten, zoals ouderbijdragen, verhuur of andere activiteiten, vragen om een realistische inschatting. Ga niet automatisch uit van het maximaal haalbare bedrag. Maak zichtbaar welke inkomsten voldoende zeker zijn en welke nog afhankelijk zijn van aanvragen, afspraken of andere ontwikkelingen. Schat de overige baten onderbouwd in op basis van historie, huidig inzicht en toekomstverwachtingen.

Welke stappen volg je bij het opstellen van een schoolbegroting?

Het opstellen van een schoolbegroting begint met de kaders van het bestuur en eindigt met een vastgestelde (en door de toezichthouder goedgekeurde) begroting waarvoor de verantwoordelijke leidinggevenden eigenaarschap voelen. Onder kaders kan ook het strategisch beleidsplan worden geschaard. De financiële functie ondersteunt het proces, maar stelt de begroting niet los van de organisatie op.

  1. Stel de kaders vast. Het bestuur geeft richting aan beleidsprioriteiten, financiële ruimte en de keuzes die bij het opstellen van de begroting moeten worden gemaakt. Verbind deze kaders met de strategie en de meerjarenbegroting. Dit kan bijvoorbeeld in een kadernota of kaderbrief bij de begroting.
  2. Verzamel actuele informatie. Gebruik de vorige jaarrekening, de meest recente realisatie en prognose, personeelsgegevens en ontwikkelingen in leerling- of studentenaantallen. Neem relevante risico’s en aandachtspunten uit bijvoorbeeld de managementletter of het accountantsverslag mee.
  3. Werk de plannen samen uit. Betrek schoolleiders, directeuren, beleidsmedewerkers en andere verantwoordelijke leidinggevenden nadrukkelijk bij de totstandkoming. Zij brengen in beeld welke activiteiten en personele inzet nodig zijn en welke keuzes binnen hun organisatieonderdeel mogelijk zijn.
  4. Leg aannames vast en reken door. Onderbouw de baten en lasten en maak de meerjarige gevolgen zichtbaar in exploitatie, balans en kengetallen. Werk waar nodig met scenario’s, bijvoorbeeld voor veranderingen in aantallen, bekostiging of personele inzet.
  5. Toets op realisme en samenhang. Een begroting op papier sluitend maken is niet hetzelfde als realistisch begroten. Controleer of besparingen uitvoerbaar zijn, inkomsten voldoende zeker zijn en plannen passen bij de beschikbare capaciteit. Beoordeel ook de gevolgen voor balans, liquiditeit en financiële buffer (afkomstig uit de financiële risicoanalyse). 
  6. Organiseer vaststelling en betrokkenheid. Leg vast wie de begroting vaststelt, wie deze goedkeurt en wanneer de medezeggenschap wordt betrokken. Houd daarbij rekening met de bevoegdheden van bestuur, intern toezicht en medezeggenschapsorganen binnen de betreffende onderwijssector.

Het bestuur is eigenaar van de begroting. Schoolleiders, directeuren en andere leidinggevenden zijn verantwoordelijk voor de uitvoering binnen hun organisatieonderdeel. Door hen vanaf het begin te betrekken, worden de keuzes en aannames niet alleen vastgelegd, maar ook gezamenlijk besproken en gedragen.

Een begrotingsapplicatie kan helpen om gegevens, versies en aannames overzichtelijk samen te brengen, zeker wanneer losse spreadsheets het begrotingsproces ingewikkeld maken en de kans op fouten aanwezig is. Bij Sterk-onderwijs kennen we deze applicaties goed en ondersteunen we onderwijsorganisaties bij de implementatie en inrichting. We zorgen dat de applicatie aansluit op de begrotingsstructuur, verantwoordelijkheden en informatiebehoefte van de organisatie, zodat deze het dagelijkse werk daadwerkelijk ondersteunt.

Hoe monitor je je schoolbegroting gedurende het jaar?

Gedurende het jaar vergelijk je de realisatie met de vastgestelde begroting en werk je de verwachtingen voor het einde van het jaar bij. Je volgt dus niet alleen de cijfers, maar vooral de afwijkingen, de oorzaken en de gevolgen voor de uitvoering van de plannen.

Gebruik hiervoor periodieke rapportages die aansluiten op de eigen planning- en controlcyclus. Een bruikbare rapportage maakt onderscheid tussen de vastgestelde begroting, de realisatie tot nu toe en de actuele jaarprognose. Zo blijft de begroting een herkenbaar referentiepunt, terwijl nieuwe ontwikkelingen zichtbaar worden.

Een goede toelichting gaat verder dan de constatering dat baten of lasten hoger of lager zijn dan begroot. Welke aanname is veranderd? Gaat het om een verschil in timing, een eenmalige gebeurtenis of een structurele ontwikkeling? En wat betekent dit voor de verwachte jaaruitkomst, de onderwijskundige plannen en de financiële positie?

Bespreek deze vragen met de verantwoordelijke leidinggevenden. Zij lichten ontwikkelingen binnen hun organisatieonderdeel toe en bepalen samen met het bestuur welke acties nodig zijn. De financiële functie ondersteunt met analyses, bewaakt de samenhang en legt de verbinding met andere domeinen (hr, huisvesting, etc.) indien nodig.

Bij belangrijke afwijkingen actualiseer je de prognose en maak je gerichte keuzes. Dat kan betekenen dat activiteiten anders worden georganiseerd, prioriteiten verschuiven of personele inzet wordt aangepast. Leg besluiten, verantwoordelijkheden en vervolgacties vast en volg deze in de volgende rapportage op. De oorspronkelijke begroting blijft daarbij het uitgangspunt; een formele wijziging vraagt om afzonderlijke besluitvorming.

Bij Sterk-onderwijs ondersteunen wij onderwijsorganisaties bij het opstellen en verbeteren van hun begroting en begrotingsproces, inclusief de inrichting van een passende begrotingsapplicatie. We helpen om kaders, aannames en plannen te verbinden met onderbouwde financiële ramingen. Voor meer informatie kun je contact met ons opnemen.